Në verën e 2025, revista TIME vendosi Alpeta Agrotourism & Winery në listën e “Vendeve më të Mëdha të Botës.” Një kantinë familjare në fshatin Roshnik të Beratit, 10 km larg qytetit, ku familja Fiska prodhon verë prej tre dekadash nga varietetet autoktone Pules dhe Shesh. Disa muaj më parë, në mars, Shqipëria kishte qenë vendi pritës i ITB Berlin 2025 — panairi më i madh i turizmit në botë — me temën “Albania All Senses.” Sipas të dhënave të Ministrisë së Turizmit, në Shqipëri operojnë rreth 200 subjekte agroturizmi. Por vetëm 25 prej tyre janë plotësisht të certifikuara.
Kjo hendek mes njohjes ndërkombëtare dhe realitetit brendshëm përcakton gjendjen e agroturizmit shqiptar në 2026 — një sektor me potencial të dukshëm që ende nuk ka infrastrukturën, financimin dhe kuadrin rregullator për të shkallëzuar.
Harta e agroturizmit — nga Berati te Alpet
Berati mbetet epiqendra e enoturizmit shqiptar. Përveç Alpetës, Kantina Nurellari në Fushë-Peshtan prodhon mbi 30,000 shishe në vit plus raki dhe vaj ulliri, me 6 dhoma mysafirësh dhe degustim. Kompleksi Gramozi në Poshnjë kombinon fermë, restoran dhe pishinë me ture të drejtpërdrejta në serrat dhe bodrumet e verës.
Në veri, Mrizi i Zanave në Fishte të Lezhës është ndoshta emri më i njohur i agroturizmit shqiptar. Restoranti funksionon pa menu — gatuan çfarë prodhon ferma atë ditë. Me 20 hektarë tokë, rrjet prej 400 familjesh fermere partnere dhe rreth 70 të punësuar, Mrizi ka modelin që shumica e fermave shqiptare ende nuk e arrijnë.
Produktet e fermës — baza e çdo përvoje agroturistike
Në Përmet, tradita e glikos (reçelit të frutave) është e mbrojtur nga Slow Food Albania. Rajoni njihet për rakinë, banjat termale të Bënjës dhe fermat familjare që ofrojnë fjetje e vakte. Në Korçë, Taverna Xhufka në Boboshtice, 1,000 metra lartësi, funksionon me koncept pa-menu: vetëm produkte stinore nga ferma, pa plehëra kimike, e rrethuar nga pemë pjeshke, molle, qershi dhe fiq.
Në verilindje, Lulebore pranë Liqenit të Komanit arrihet vetëm me barkë — ofron kalërim kuajsh, vëzhgim zogjsh dhe ture 4x4 në thellësi të Alpeve Shqiptare. Rruga e Kullave, e zhvilluar me mbështetjen e GIZ-it, lidh 9 kulla tradicionale në veri të Shqipërisë ku vizitorët përjetojnë mikpritjen, ushqimin dhe kulturën e zonës.
Shifrat pas historive të suksesit
Sipas OKB-së në Shqipëri, një fermë agroturizmi mesatare ka 6 dhoma, 23 tavolina restoranti dhe 10 hektarë tokë. Punëson mesatarisht 9 persona — më shumë se mesatarja e bizneseve shqiptare (6.8) — dhe 61% e stafit janë gra. Çdo fermë blen produkte nga 21-22 ferma lokale, duke krijuar zinxhirë furnizimi brenda komunitetit.
Por problemi qëndron në shkallë. Nga rreth 200 operatorë, vetëm 25 janë plotësisht të certifikuar — 12.5% e totalit. Certifikimi kërkon minimum 1 hektarë tokë të kultivuar, 30% të ushqimit nga ferma vetjake dhe kontroll nga komision 5-anëtarësh. Shumica e operatorëve nuk i plotësojnë këto standarde.
Turizmi kontribuon rreth 20% të PBB-së dhe bujqësia 19.3%, duke punësuar 33.8% të fuqisë punëtore. Megjithatë, vetëm 2% e financimit shtetëror shkon për turizmin. Prodhimi urban është rreth 11 herë më i lartë se ai rural, edhe pse popullsia urbane është vetëm 1.3 herë më e madhe.
Krahasuar me Italinë, ku operojnë 26,129 agriturismo të regjistruar me 15.5 milion net-fjetje në vit, Shqipëria me 200 subjekte është ende në fazën embrionale. Nga ana tjetër, çmimi mesatar prej rreth 50 euro/natë për kabina agroturizmi e bën Shqipërinë shumë më konkurruese se Italia apo Kroacia për udhëtarë me buxhet.
Fshatra si Dhërmiu kombinojnë peizazhin me potencialin agroturistik
Financimi i bllokuar dhe sfidat strukturore
Hendeku më i madh mbetet financimi. Programi IPARD II (2014-2020) disbursoi 54.3 milion euro për 510 përfitues, por hetimi i OLAF-it zbuloi 33.5 milion euro parregullsi — fonde që kishin shkuar për hotele e bujtina pa lidhje me bujqësinë. Në gusht 2023, Komisioni Europian pezulloi fondet. IPARD III, me rreth 112 milion euro, mbetet i ngrirë. Sipas Raportit të Progresit 2025 të KE-së, “Shqipëria nuk është e gatshme të fillojë zbatimin e IPARD III.” Ministria e Financave pret hapjen e fondeve gjatë 2026.
Infrastruktura rurale paraqet sfida të tjera. Sipas Monitor.al, një fermë mesatare agroturizmi ka nevojë për 6.4 km infrastrukturë rrugore. Energjia elektrike nuk garanton furnizim 24/7 në zona rurale, menaxhimi i mbetjeve mbetet i paorganizuar dhe shtigjet malore mungojnë sinjalistikë. 60% e operatorëve raportojnë vështirësi në gjetjen e stafit, me normë largimi prej 21% në vit — të rinjtë migrojnë drejt qyteteve ose jashtë vendit.
Ndërkohë, qeveria ka ndërmarrë disa hapa. Programi “100 Fshatra” synon rivitalizimin e zonave rurale me garanci sovrane prej 30 milion eurosh dhe linjë kredie prej 250 milion eurosh me interes koncesionar. Platforma dixhitale Agritourism AL — aplikacion dhe faqe interneti — ofron hartë interaktive, ture të kuruar dhe kërkim sipas vendndodhjes, me 42 njësi kampingu të shtuara së fundmi.
Vera, mjalti dhe vaji i ullirit
Agroturizmi shqiptar ka tre shtylla kryesore produkti. Enoturizmi ka përparësi — Shqipëria u bë anëtare e 50-të e Organizatës Ndërkombëtare të Vreshtit dhe Verës (OIV) në 2023, me 70 kantina të regjistruara, rreth 11,300 hektarë vreshta dhe 228,000 hektolitra prodhim vjetor. Alpeta në Berat, Kantina Arbëri në Rubik që eksporton në Gjermani, Zvicër dhe SHBA, dhe Kantina Enol pranë Kalasë së Prezës janë mes emrave kryesorë.
Bletaria ofron potencial të konsiderueshëm — Shqipëria ka rreth 365,000 zgjoje që prodhojnë 3,200-3,400 ton mjalt në vit, përfshirë specialitete si mjalti i hidhur (mjalt mare), mjalti i gështenjës dhe propolisi. Turizmi i vajit të ullirit mbetet në fazë fillestare por me fillesë premtuese — fabrika Gjikondi në Qeparo ofron vizita në prodhim, degustim dhe fjetje.
Për ata që planifikojnë udhëtim, kombinimi i aksesit ajror të ri me infrastrukturën turistike në transformim e bën momentin të përshtatshëm — por vetëm nëse rezervoni perpara. Shumica e fermave nuk figurojnë në platformat ndërkombëtare të rezervimeve.
Çfarë do të thotë për udhëtarin
Agroturizmi shqiptar ofron diçka që Italia e humbi — shkallën e vogël, kontaktin e drejtpërdrejtë me fermerin, darkën ku gjithçka në pjatë ka udhëtuar më pak se 10 kilometra. Por kjo vjen me kompromise: rrugë të vështira, mungesë sinjalistike, dhe ferma ku duhet të telefonosh para se të shkosh sepse nuk kanë faqe interneti.
Sipas Strategjisë Kombëtare të Turizmit 2024-2030, agroturizmi është prioritet strategjik i shpërndarë në 6 klasterë rajonale. Nëse fondet IPARD III hapen në 2026 siç pritet, 112 milion euro mund të katalizojnë rritjen e sektorit. Ndërkohë, sa i përket integrimit në BE, certifikimi dhe standardizimi i fermave mbeten kriter konkret që Shqipëria duhet të plotësojë. Modeli i Mrizit — 400 familje, 70 vende pune, 20 hektarë — tregon se çfarë mund të bëhet. Sfida është ta shumëfishosh atë model në 200 ferma të tjera.